Kurban i wsp. podkreślają, że typowe dla tocznia zapalne zmiany naczyniowe (vasculitis et perivasculitis) w kapilarach pod naskórkiem wykrywa się w toczniu krążkowym tylko w miejscu zmian skórnych, w toczniu trzewnym zaś — także w skórze makroskopowo nie zmienionej. Tan i Kunkel wykazali obecność związanej immunohemoglobiny w ścianach naczyń, w jądrach komórkowych oraz w złogach materiału jądrowego na granicy naskórka i skóry właściwej.

Ta ostatnia lokalizacja odpowiada ciałkom hematoksylinowym. W przypadkach typowych zmiany dotyczą skóry i bielactwawystawionej na działanie promieni słonecznych. Szczególnie charakterystyczne są wykwity rumieniowe barwie wiśniowej, zajmujące w kształcie motyla grzbiet nosa i policzki; nierzadko schodzą one w dół, na szyję i górną część klatki piersiowej. Duperrat zwraca uwagę na możliwość umiejscowienia wykwitów w miejscach nietypowych, przede wszystkim sarkoidoza na skórze owłosionej głowy, poza uszami, na łokciach i klatce piersiowej. U jednej z naszych chorych mieliśmy możność spostrzegać wykwity, które objęły całą skórę.

Wielopostaciowość zmian skórnych w toczniu została podkreślona przez wielu autorów Tuffanelli i Dubois zestawili dane dotyczące 520 chorych. U 372 z nich, tj. w 71,5%, pojawiły się w przebiegu choroby zmiany skórne oraz demielinizacja w mózgu w stwardnieniu rozsianym. Najczęściej spostrzegali rumień skórny. Typowe zmiany rumieniowe na skórze twarzy spostrzegali u 191 chorych, tj. w 36,7%. Łącznie z rumienieni u 109 pacjentów, tj. w 20,9%, notowano nieliczne wykwity plamkowo-grudkowe, niekiedy drobno się łuszczące i na obwodzie rogowaciejące. Rozsiane wykwity plamkowo-grudkowe spostrzegali u 9% chorych na częściach ciała eksponowanych na światło oraz u 19% na okolicach ciała nie eksponowanych na światło. Niemniej jednak nadwrażliwość na światło jest przez wielu autorów podkreślana, a także udowodniona doświadczalnie w odniesieniu do promieni ultrafioletowych krótszych niż 3200 A.

Zmiany skórne charakteru tocznia krążkowego były u chorych Tuffanelli oraz zmiany w stawach charakterystyczne dla RZS 1 Dubois pierwszą manifestacją tocznia trzewnego w 10,8% przypadków. W przebiegu choroby zmiany takie notowano u ok. Va chorych, a u 79 (15,2%) były one uogólnione. Również Bencze (wypowiedź ustna) spostrzegał u swoich chorych często zmiany dyskoidalne w przebiegu tocznia trzewnego.

Zespołowi Raynauda towarzyszy zazwyczaj zgrubienie skóry na opuszkach palców, podobne do twardziny skóry oraz owrzodzenia w jelitach we wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego. Drobnopunkcikowate, plamkowe wybroczyny lub podbiegnięcia krwawe wykrywa się u ok. 20% chorych. Są one następstwem przede wszystkim uszkodzenia naczyń, gdyż zaledwie u połowy chorych ze skazą naczyniową wykrywa się małopłytkowość. U ok. 10% chorych spostrzega się zmiany w rozmieszczeniu barwnika w skórze pod postacią nadmiernego ubarwienia, uogólnionego lub ograniczonego, niekiedy w postaci odbarwień. Z rzadziej obserwowanych zmian wymienić należy: guzki podskórne, owrzodzenia goleni, zgorzel obwodowej części kończyn, wykwity pęcherzowe, objawy zapalenia naczyń skóry. Guzki podskórne w okolicy stawów, podobne do guzów w gośćcu przewlekłym postępującym, notuje się u 5_10% chorych. Owrzodzenia goleni i zgorzel są następstwem uniedrożnienia drobnych tętniczek zmienionych zapalnie.

Powstawanie pęcherzy w obrębie rumienią jest obserwowane wyjątkowo powstaje także chorob Crohna w jelitach chorego w całej długości. Tego typu zmiany powstają zwykle u chorych z ostrym lub podostrym toczniem trzewnym. Wykwity pęcherzowe spostrzegałam tylko u 1 chorej z ostrym toczniem trzewnym. Poniżej przytaczam dane z jej historii choroby.